‘Mooie en ontroerende momenten maak je overal mee’
Jojanneke Oudenaarden werkt als anesthesieverpleegkundige (crna) in Saoedi-Arabië
Wonen en werken in het buitenland was altijd al een wens van Jojanneke Oudenaarden (31). “Op mijn vijftiende vertrok ik voor drie maanden naar Canada. Sindsdien zijn reizen, wonen en werken in het buitenland niet meer uit mijn bestaan weg te denken.” Op dit moment werkt Jojanneke sinds september 2007 als anesthesieverpleegkundige in Riyad in Saoedi-Arabië.
Door Anette van de Goor
Hoe het begon
Eind 2006 werkte Jojanneke nog als anesthesieverpleegkundige in het Meander Medisch Centrum in Amersfoort na een jaar werkzaam te zijn geweest in Zimbabwe. Het aarden in Nederland wilde niet echt lukken. Via haar afdelingsmanager, die zelf een aantal maanden in een ziekenhuis in Saoedi-Arabië had gewerkt, kwam ze terecht bij Koraal. De aanlooptijd zou echter zo’n vier tot zes maanden zijn. Omdat Jojanneke het liefst terug wilde naar Zimbabwe, stelde Koraal een alternatieve route voor. Ze zou de periode van voorbereiding eerst gaan werken in een ziekenhuis in Zwitserland.Want om in Zimbabwe te kunnen werken was geld nodig. “Ik zag het niet echt zitten om dit bij elkaar te sparen in Nederland; dit zou te langzaam gaan. Bovendien geeft werken in het buitenland mij op dit moment meer voldoening. Het zijn in een andere cultuur, een beetje reizen, nieuwe mensen leren kennen en tegelijkertijd een salaris verdienen. Dat was voor mij de oplossing. Ik hoefde er niet lang over na te denken, alhoewel ik wel een beetje benauwd was voor de taal.” Jojanneke zegde haar baan op, verkocht haar appartement en vetrok richting Zwitserland. Tijdens de maanden dat ze daar werkte was ze tevens druk bezig met het regelen van de benodigde papieren voor Saoedi-Arabië.
Saoedi-Arabië
September vorig jaar kon ze haar spullen inpakken voor Saoedi-Arabië, het King Khaled Eye Specialist Hospital (KKESH) in Riyad om precies te zijn.En daarvoor is ze momenteel nog steeds in dat land aan het werk. Op deze manier probeert ze haar doel - werken in Zimbabwe - te realiseren.
Naast het salaris dat ze daar momenteel verdiend, wordt ze gesteund door collega’s, vrienden en familie. “Nadat ik in 2006 was teruggekeerd uit Zimbabwe, gaven een aantal mensen aan me te willen helpen wanneer ik terug zou willen. Dat was natuurlijke super, al vond ik wel dat ik zelf het begin moest maken. Vandaar deze route. Om totaal afhankelijk te zijn van sponsors, daar heb ik moeite mee.
Het fijne van het wonen en werken in Saoedi-Arabië is volgens Jojanneke, naast het zonnige klimaat, dat het belastingvrij is. “Het wonen met bijbehorende lasten is vrij, ik krijg dus geen rekeningen op de deurmat.”Waar ze wel aan heeft moeten wennen is dat de hele cultuur beheerst wordt door allerlei voorschriften voor met name de vrouw. “Mijn oudere collega’s hebben daar minder last van. Maar het feit dat ik een vrije, westerse vrouw ben met blond haar, maakt Saoedische vrouwen, (die voornamelijk bedekt zijn) bang. Ze zien me als een soort bedreiging. Al is dat geloof ik nu, na vier maanden, een heel stuk minder.”
Kledingvoorschriften
Om die redenen zijn er kledingvoorschriften. Op de verblijfplaats van Jojanneke, de ‘compound’ (diverse appartementencomplexen en villa’s met een moskee, winkeltje en een bank, red.), dienen T-shirts tot op de elleboog en een broek, tot onder de knie, gedragen te worden. Buiten de compound dient de abaya (een lange zwarte overjas) en een sjaal of hoofddoek gedragen te worden. Mannen reageren verschillend op de blondine. “Zij zijn soms verrast, lacherig of nieuwsgierig. Sommige mannen geven me zelfs een hand. Al komt dat wel zelden voor, want een onbekende vrouw aanraken is zeer ongepast en staat bijna gelijk aan overspel. Op de compound is overigens beveiliging. Die dient toe te zien op het gedrag van de vrouwen.”
Werken in het ziekenhuis
Het anesthesieteam waarin Jojanneke werkt is heel divers qua nationaliteit. Van Zweden tot Pakistanen en Egyptenaren. Op de recovery werken voornamelijk Filippijnen 
en Zuid-Afrikanen. Van de ok-zusters is 98 procent Filippijnse. De hogere functies worden voornamelijk bezet door Nieuw-Zeelanders, Amerikanen en Canadezen. De werkzaamheden zijn in principe hetzelfde als in Nederland. “Je zet alle spullen klaar en checkt de machines en bijbehorende zaken. Hierna kan de anesthesist in samenwerking met de anesthesieverpleegkundige de anesthesie toedienen.De rest van de anesthesie doe je zelf (onderhoud en uitleiding). Wanneer je vragen hebt of er zijn complicaties, dan roep je de anesthesist erbij. 65% van de oogoperaties worden onder lokaalanesthesie gedaan, de rest onder algehele. Van het percentage algehele anesthesie maakt pediatrie een grote groep uit. Nieuw voor Jojanneke is het werken met ‘technicians’. "Dat zijn een soort loopjongens die allerlei hand- en spandiensten verrichten met betrekking tot de anesthesie. Van het beheren van materialen, aanvullen van de anesthesiekarren, het brengen van zuurstof voort transport tot het schoonmaken van de anesthesiemachine.Kennis van Engels hebben is wel een must. Het is op de werkvloer namelijk de voertaal, al wordt het wel op verschillende niveaus gesproken. “Niemand spreekt het hier namelijk perfect. We werken hier ook met tolken in verband met het feit dat de Saoediers zelf de Engelse taal niet spreken.”
Geloof
Religie wordt in Saoedi-Arabië op verschillende manieren beleeft. “Als je wat langer in deze cultuur woont en werkt zie je de verschillen tussen fanantiek en meer gematigd. Door het ochtendgebed worden we hier soms uit ons bed geschrééuwd. Dan staat er weer zo’n fanatiekeling die alle mannen de moskee in wil hebben. Een andere ochtend heb je een rustige, zachte zangstem waar je nauwelijks wakker van wordt.” Als je gaat winkelen moet je rekening houden met de gebedstijden, omdat dan de winkels dichtgaan. “Met een beetje pech zit je dan gewoon een half uur opgesloten!” De religie bepaalt en beheerst hier totaal de manier van leven. Geen alcohol, geen varkensvlees, geen vrouw achter het stuur, mannen en vrouwen niet gemixt in openbare ruimtes, gecensureerde televisie, de abaya en het openbare leven wat vijf keer per dag wordt stilgelegd vanwege gebedstijd.
Ervaringen
Echt vervelende situaties heeft Jojanneke gelukkig nog niet meegemaakt. “Natuurlijk zijn er wel de bekende ups en downs, maar die zou ik Nederland ook gehad hebben. Op het moment dat het wat minder gaat is het soms lastig dat je je vrienden en familie niet om de hoek hebt. 
Maar daar leer je mee omgaan.” Ontroerende momenten maakt ze zowel in Zwitserland als Saoedi-Arabië en Zimbabwe mee. “Van Zwitserland is me onder andere bijgebleven dat ik een keer ’s ochtends vroeg werd gebeld om een venflon te prikken op de verloskamers bij een Italiaans sprekende dame die net was bevallen. Haar echtgenoot zat met de baby lachend en huilend tegelijk op de rand van haar bed; de patiënte was panisch voor naalden en aangezien mijn voorganger al een paar keer had mis geprikt maakte het dat er voor mij niet gemakkelijker op.Met behulp van haar echtgenoot was de venflon snel aangelegd en mijn taak zat erop. Een week erna kom ik diezelfde echtgenoot in het centrum van de stad tegen, krijg een omhelzing en nogmaals een uitvoerige dankbetuiging voor het aanleggen van de venflon…
Ook in Saoedi-Arabië zijn er een momenten die bij blijven. “Op een dag werd ik door een oude dame, vanaf de ok-tafel, uitbundig op mijn voorhoofd gekust onder het luid uitspreken van gebeden. Ze wilde op die manier haar dankbaarheid tonen. Cultuurconfrontaties behoren ook tot de speciale momenten, zoals de Mutawa (religieuze politie, red.). Zo nu en dan word ik beleeft gesommeerd of wordt me toegeschreeuwd dat ik mijn hoofd moet bedekken. Wat ik vervolgens doe en gewoon doorloop.”
Leermomenten
Jojanneke vertelt dat ze de afgelopen jaren ontzettend veel heeft geleerd op diverse gebieden. Bijvoorbeeld dat je een situatie (zoals je hem aantreft) zo goed en zo kwaad als het kan moet accepteren. Vandaar uit kun je eventueel verder ontwikkelen. “Ontdek eerst de lokale, huidige manier van werken en behandel de mensen om je heen met respect. Kijk dan wat er binnen de mogelijkheden realiseerbaar is. Er zijn vele manier van werken. Op het gebied van anesthesiemiddelen heb ik geleerd te roeien met de riemen die ik heb. Ook heb ik geleerd snel contacten te leggen en weer afscheid te nemen. Ik ben socialer geworden, flexibeler en geduldiger. Verder heeft mijn relativeringsvermogen een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt.”
Voorbereiding
Jojanneke deed ook de nodige voorbereiding voor het werken en wonen in het buitenland. “Voor mij bestond dat uit het bezoeken van de landenpagina op de website van het ministerie van buitenlandse zaken. De taal is iets waar je je concreet op voor kunt bereiden, door middel van wat extra lessen. Maar je leert het meestal pas echt als je ter plaatse in het land bent Natuurlijk is er ook de logistieke voorbereiding, dat wil zeggen: het papierwerk en het lezen van een boek over desbetreffend land. Inlezen is heel belangrijk. In Saoedi-Arabië helemaal wat betreft de cultuur en religie. Voor dit land heb ik de Lonely Planet en het boek Culture Shock (Peter North and Harvey Tripp) gelezen. Verder laat ik het gewoon gebeuren en de nieuwe situatie over me heen komen.”
Tip
Lees je goed in. Probeer iemand te vinden die al in het betreffende land is geweest en brandt daar al je vragen op los. Neem honderd kopieën mee van je paspoort; Saoedie lijkt vanwege zijn rijkdom een ontwikkelt land, maar in werkelijkheid is het een derdewereld land dat niet goed weet met zijn geld om te gaan. Er is veel bureaucratie; er gaat veel tijd verloren in het wachten en je wordt van het kastje naar de muur gestuurd. Als je eindelijk aan de beurt bent, kan het zijn dat het gebedstijd is en je nóg langer moet wachten. Probeer niet je geduld te verliezen, blijf vriendelijk lachen en blijf vooral aanhouden.
CV
A-verpleegkundige - Meander Medisch Centrum in Amersfoort
IC/CCU - Mesos Medisch Centrum in Utrecht
Tropenaantekening - Havenziekenhuis in Rotterdam
Anesthesieopleiding - Meander Medisch Centrum in Amersfoort